Uw winst voelt als gratis geld. En dat kan een probleem zijn

Uw portefeuille staat in het groen? Gefeliciteerd! En toch is dit ook het moment om voorzichtig te zijn. De reden zit niet in de markt, maar in uw eigen hoofd. Want winst voelt als gratis geld, en daarmee gokken we al eens graag.

Ondanks de wilde achtbaanrit, was de eerste jaarhelft van 2026 er eentje om in te kaderen voor beleggers. De wereldwijde aandelenmarkten stegen met ruim 10% (bron). De inflatiezorgen, het conflict rond Iran, twijfels over AI en de dreiging van een nieuwe ronde importheffingen: allemaal joegen ze ons de gordijnen in. Maar wat er ook gebeurde, de beurs overlaadde geduldige beleggers uiteindelijk met rendement.

Enerzijds: proficiat dat u het hoofd koel hield en belegd bleef. Anderzijds: net nu is waakzaamheid geboden. Niet alleen omdat bomen niet tot in de hemel groeien, maar vooral door wat die winst met ons brein doet.

Gokken met geld van het huis

Een studie uit 1990 van gedragseconoom Richard Thaler, die er later de Nobelprijs voor kreeg, en psycholoog Eric Johnson toont aan dat mensen veel sneller geneigd zijn om risico's te nemen nadat ze een meevaller hebben binnengehaald (bron). Eenzelfde bedrag voelt totaal anders aan, afhankelijk van hoe u eraan gekomen bent.

De onderzoekers noemden het fenomeen het 'house money effect', naar het casinojargon voor winst die u van 'het huis' hebt afgesnoept. Wie aan de roulettetafel 500 euro wint, speelt daarna losser en risicovoller dan wie met 500 euro eigen spaargeld binnenstapt. De winst voelt als geld van het casino, niet als het uwe. Verliezen doet dan minder pijn: zolang de winst niet volledig is opgesoupeerd, boekt ons brein elk verlies als 'iets minder winst' in plaats van als echt verlies. Ook al gaat het uiteindelijk om exact dezelfde euro's.

Mensen hebben de neiging om geld in aparte mentale emmertjes te stoppen. Winst op de beurs belandt vaak in het emmertje met ‘gratis geld’, in plaats van in het emmertje met 'persoonlijk vermogen’. Beleggers trappen massaal in die val. Na een lange stierenmarkt staan de meeste portefeuilles op mooie winsten. De verleiding is dan groot om te denken: ik speel toch met de winst, dus waarom niet eens een gokje wagen? Een hefboomproduct hier, een speculatief aandeel daar. Het kan er toch af?

De speculatiegolf is meetbaar

Dat dit geen theoretisch risico is, tonen de cijfers. Het vermogen in hefboom-ETF's (trackers die dagrendementen met een factor twee of drie uitvergroten) bereikte medio 2026 een record van zo'n 218 miljard dollar, ruim 4,5 keer zoveel als in 2020. Alleen al sinds eind maart kwam er 60% bij in de VS (bron). Particuliere beleggers verhandelen recordvolumes, sterk geconcentreerd in precies de sectoren die de rally trekken, zoals chipaandelen. Een derde van alle optiecontracten in de VS vervalt tegenwoordig nog dezelfde dag: pure daghandel dus, geen langetermijnbelegging (bron).

Het patroon is herkenbaar: hoe langer de rally duurt, hoe meer beleggers hun winsten doorrollen naar steeds risicovollere producten. De redenering voelt logisch aan (‘ik riskeer enkel mijn winst’), maar ze bevat een fundamentele denkfout.

Papieren winst is geen gratis geld

Econoom Peter Bernstein formuleerde het ooit scherp: ‘Wat wij als ons vermogen beschouwen, is vluchtiger dan we willen toegeven’. De waarde van uw portefeuille weerspiegelt enkel wat andere beleggers vandaag bereid zijn te betalen voor wat u eerder kocht. Niemand van hen heeft beloofd om morgen dezelfde prijs te bieden. Uw papieren winst is met andere woorden geen verworven recht, maar een momentopname.

Wie daaraan twijfelt, hoeft maar naar de cryptomarkt te kijken. Bitcoin verloor in de eerste jaarhelft van 2026 een derde van zijn waarde (bron). Wie zijn beurswinst had doorgerold naar crypto, zag zijn 'huisgeld' in rook opgaan. En erger: vanaf het moment dat de winst op is, snijdt elk verder verlies wél in eigen vlees. Zo verliest u uiteindelijk meer eigen geld dan u ooit voor mogelijk hield.

Het huisgeld-effect heeft trouwens een even gevaarlijke tweelingbroer. Dezelfde studie van Thaler en Johnson beschrijft het 'break-even effect': wie op verlies staat, neemt óók meer risico, in een poging om terug op nul te geraken (bron). Winst maakt ons roekeloos, verlies maakt ons wanhopig. In beide gevallen laat de rationele belegger zich verdringen door de gokker.

Wat kunt u er tegen doen?

De remedie begint bij een eenvoudig inzicht: geld heeft geen geheugen. Elke euro in uw portefeuille is evenveel waard, of hij nu uit uw loon komt, uit een erfenis of uit een beursrally. Behandel uw winst dus zoals u uw spaargeld behandelt. Een nuttige denkoefening: zou u vandaag met vers spaargeld dat hefboomproduct of dat speculatieve aandeel kopen? Zo nee, dan is uw beurswinst daarvoor evenmin het juiste geld.

Wil u toch iets doen met uw aangedikte portefeuille, kies dan voor een planmatige aanpak in plaats van een gok:

• Herbalanceer. Door de rally zijn aandelen wellicht een groter deel van uw portefeuille gaan uitmaken dan u oorspronkelijk voor ogen had. Winst nemen om terug te keren naar uw oorspronkelijke verdeling is geen speculatie, maar risicobeheer. U verkoopt wat duur werd en versterkt wat achterbleef.
• Bewaak uw kern. Wie graag eens een gedurfder idee uitprobeert, doet dat best met een klein, vooraf afgebakend deel van de portefeuille. Zo blijft het gros van uw vermogen gespreid belegd voor de lange termijn, en kan een mislukt experiment uw beleggingsplan niet onderuithalen.
• Denk aan uw horizon. De beste bescherming tegen impulsen blijft een langetermijnplan. Wie belegt met een horizon van tien jaar of meer, hoeft niet te reageren op elke piek. Ook niet op de aangename.

De les van Thaler en Johnson is uiteindelijk dezelfde als die van elke doorwinterde casinobezoeker: het huis wint zelden van wie op tijd stopt, maar bijna altijd van wie zijn winst blijft doorrollen. Vier de goede beursjaren dus gerust. Maar ga er niet mee naar de spreekwoordelijke roulettetafel.

Raadpleeg vóór u belegt de belangrijkste kenmerken en risico's van financiële instrumenten.

Liever een portefeuille zonder impulsen?

Als u zich vaak laat meeslepen door het sentiment van de dag, kan het een optie zijn om uw portefeuille te laten beheren. Bij Keytrade Bank kunt u al kiezen voorvermogensbeheer vanaf 15.000 euro.